ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ. Με αφορμή το 1922
Άρθρο της Κλεοπάτρας Λιακοπούλου, Καλλιτεχνικής Διευθύντριας Theorema Art Gallery, Βρυξέλλες
Τον Μάιο του 2022, η γκαλερί Θεώρημα σε συνεργασία για δεύτερη φορά με το Πανεπιστήμιο Αθηνών παρουσίασε την εικαστική έκθεση με τίτλο «Καταστροφές, με αφορμή το 1922».
Η πρώτη συνεργασία της γκαλερί με το τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και το Εργαστήριο Μελέτης του Θεσμικού Λόγου του Τμήματος Φιλοσοφίας του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου είχε πραγματοποιηθεί στην Αθήνα τον Ιανουάριο του 2020 και ο τίτλος της έκθεσης και της σειράς εκδηλώσεων ήταν «Νέο γκροτέσκο, 10 χρόνια ελληνικής κρίσης». Αμέσως μετά την ολοκλήρωση των εκδηλώσεων και ενώ ετοιμαζόμασταν να παρουσιάσουμε την έκθεση στις Βρυξέλλες, προέκυψε η πανδημία.
Στα δύο χρόνια που ακολούθησαν δεν ζήσαμε μόνο μια δυστοπία σε θεωρητικό επίπεδο, μία θεωρητικά γκροτέσκο παραμόρφωση της πραγματικότητας, αλλά ζήσαμε ένα βίαιο χτύπημα στην κοινωνική συνοχή, ένα βίαιο χτύπημα στην εσωτερική ισορροπία και στα μέχρι τότε δεδομένα της ζωής μας, σε ατομικό αλλά και κοινωνικό επίπεδο.
Τον Μάιο του 2022 με την πανδημία σε ύφεση και την αρχή ενός πολέμου σε ευρωπαϊκό έδαφος, είχαμε τη φιλοδοξία, με μία εικαστική έκθεση, να δώσουμε λόγο στην Τέχνη, να μιλήσει με τα δικά της μέσα για τις καταστροφές, με αφορμή ένα θέμα του παρελθόντος. Ο τίτλος αυτής της έκθεσης ήταν «Καταστροφές με αφορμή το 1922».
Καταστροφή, θάνατος, διωγμός και ένα μεγάλο τραύμα. Καταστάσεις καταστροφών που από την απαρχή της η Τέχνη αποτυπώνει και μετουσιώνει. Η εικαστική έκθεση που παρουσιάστηκε δεν είναι ιστορική αποτύπωση. Η Τέχνη δεν αποτυπώνει μορφές και καταστάσεις που δημιουργούνται από τις ιστορικές καταστροφές. Μπορεί να είναι καταγγελτική, παρηγορητική, επαναστατική και υπαρξιακή. Μπορεί να απαλύνει τραύματα με τη θέασή της, ή μπορεί να προκαλέσει πόνο και λύτρωση μαζί. Κυρίως, μπορεί να παρηγορήσει την ανθρώπινη ψυχή, και να της προσφέρει καταφύγιο, όνειρο
και ελπίδα.
Το ερώτημα είναι κατά πόσο μπορεί να παραχθεί Τέχνη από την καταστροφή. Η απάντηση είναι στην επόμενη ρητορική ερώτηση «είναι δυνατόν η φρίκη να παραγάγει Τέχνη, της οποίας στόχος είναι η ψυχική ανάταση;»
Στην Τέχνη, στην ζωγραφική θα συναντάμε πάντα έννοιες συλλογικής ταυτότητας, μνήμες αφηγήσεων, και ιδεολογικών ανακατασκευών του τόπου, του χρόνου και της παράδοσης. Η καταστροφή στην Τέχνη, μπορεί να εκληφθεί από το ανθρώπινο υποκείμενο, ως πράξη δημιουργίας και διαμαρτυρίας. Η Τέχνη ενέχει μέσα της τη ρήξη. Υπάρχει πάντα ένας εσωτερικός πυρήνας νοήματος.
Ο Χέγκελ έλεγε πως η Τέχνη είναι μια μορφή συμφιλίωσης, την οποία δημιουργεί το πνεύμα, μετασχηματίζοντας στο έργο τέχνης την εξωτερική φύση, σε δική του εξωτερικότητα, σε δική του αισθητή και άμεση εμφάνιση.
Είναι μεγάλη μου τιμή η συνεργασία με τους τέσσερις εικαστικούς, έργα των οποίων εκθέσαμε στην εν λόγω εκδήλωση.
Την Μαρία Γιαννακάκη. Οι πίνακες της έχουν τον τίτλο MareMonstrum. H marenostrum έγινε maremonstrum το 2015. Και αναφέρεται στην μεγάλη ανθρωπιστική καταστροφή, όταν οι πνιγμοί των προσφύγων έγιναν μέρος της καθημερινότητάς μας. Μια μεγάλη καταστροφή όπου δοκιμάστηκε και δοκιμάζεται ο ανθρωπισμός της Ευρώπης.
Τον Χριστόφορο Κατσαδιώτη. Τα χαρακτικά του μας εισάγουν σε έναν γκροτέσκο κόσμο, στον κόσμο μας. Σε ένα κόσμο τρομακτικό, δυσοίωνο, παραμορφωμένο, ανήσυχο και γελοίο μαζί. Αυτόν τον αρχέγονο κόσμο μας παρουσιάζει μέσα από τις τερατόμορφες εικόνες και υπαινιγμούς που προκαλούν φόβο.
Τον Ιωάννη Μουχασίρη. Τα έργα του με τις δυσοίωνες τραγικές ανθρώπινες μορφές και τις φλόγες, δεν έχουν χρόνο και τόπο, είναι πάντα παρούσες στην ιστορία και στο υπαρξιακό του ανθρώπου.
Τον Ζαχαρία Παπαντωνίου. Εξπρεσιονιστής που με την ημιαφηρημένη τέχνη του αποτυπώνει τον κατακερματισμό της ύπαρξή μας. Μόνο η Τέχνη μπορεί να προκαλέσει μια τέτοια συναισθηματική αντίδραση.
Σίγουρα η τέχνη δεν πρέπει να είναι διακοσμητική για να επιτελεί τον σκοπό της. Τα ζωγραφικά έργα είναι πολυεπίπεδα ως προς το φαίνεσθαι και το είναι, ακριβώς επειδή έχουν να κάνουν με την ταραχή της ανθρώπινης ψυχής. Τα έργα είναι ενεργά, ζωντανά και σε διάλογο με τον άνθρωπο που έρχεται, με την ιστορία που έρχεται, με την Τέχνη που έρχεται.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο βιβλίο ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ. ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ 1922. ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ
Επιμέλεια Γεώργιος Αραμπατζής, Εκδόσεις Κέλευθος, ΑΘΗΝΑ 2023
Δείτε την έκθεση
Expo: ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ – Με αφορμή το1922
Δείτε το video
Κλεοπάτρα Λιακοπούλου – «Καταστροφές, με αφορμή το 1922»